Hận thù Quyết thắng – Thánh kinh Ứng nghiệm
TĐCTT Đaminh Maria cao tấn tĩnh
theo cuốn Thiên Nhiệm Đô
Nội dung:
(I)
Ma quỷ Thảm bại
(II)
Hỏa ngục Phục hận
(III)
Thánh kinh Ứng nghiệm
1- Vết Tử Thương đã được chữa lành
2- Cái nhầm lẫn khốn đốn cực hình
3- Người khiêu chiến và Người đã thắng
4- Cuộc chiến khốc liệt đến tận thế
Trận chiến Thiêng liêng ở 2 hiệp đầu
Trận chiến Thiêng liêng ở hiệp thứ 3
Trận Chiến Thiêng Liêng Kết thúc:
Như được tiên báo bởi Thánh Long Mộng Phố
Như được biểu hiện nơi phần 3 Bí Mật Fatima
Như được ấn định trong Sách Khải Huyền
Trận Chiến Thiêng Liêng Kết thúc:
Như được tiên báo bởi Thánh Long Mộng phố
Trước hết, qua Thánh Long Mộng Phố, ngay từ đầu thế kỷ 18, trong tác phẩm về Thánh Mẫu lừng danh của ngài là “Thành Thực Sùng Kính Mẹ Maria”, ở đoạn 50.7 và 54 như thế này:
“Cuối cùng, Mẹ Maria cần phải trở thành một đạo binh dàn trận kinh hoàng đối với ma quỉ và thành phần theo hắn, nhất là vào những thời buổi sau này. Đối với Satan, vì biết rằng mình không còn bao nhiêu thời gian – hiện nay còn ít hơn bao giờ hết – để hủy hoại các linh hồn, đã gia tăng các nỗ lực của hắn và những cuộc công kích của hắn hằng ngày. Hắn sẽ không ngần ngại khuấy động lên những cuộc bách hại tàn ác và đặt các thứ cạm bẫy xảo quyệt đối với thành phần tôi tớ trung thành và con cái của Mẹ Maria, thành phần hắn thấy khó chế ngự hơn những kẻ khác”.
“Thiên Chúa đã chẳng những gây nên một mối hận thù duy nhất mà còn ‘nhiều thù hận’, chẳng những giữa Mẹ Maria và Satan mà còn giữa miêu duệ của Mẹ với giòng dõi của hắn nữa. Tức là Thiên Chúa đã gây nên những mối hận thù, những thứ ác cảm và những thứ căm ghét giữa con cái chân thực và thành phần tôi tớ của Đức Trinh Nữ với con cái và thành phần làm tôi của ma quỉ. Giữa hai bên không có vấn đề mến thương và cảm tình với nhau. Con cái của Belial, thành phần tôi tớ của Satan, những kẻ làm bạn với thế gian – vì chúng tất cả đều là một và giống như nhau – bao giờ cũng đã ra tay bách hại và sẽ bách hại nhiều hơn bao giờ hết sau này những ai thuộc về Đức Trinh Nữ, như Cain xưa đã bách hại Abel em mình, cũng như Esau đối với Giacóp em mình. Đó là những mẫu về thành phần gian ác và thành phần công chính. Thế nhưng, Mẹ Maria khiêm hạ bao giờ cũng chiến thắng trên Satan, một kẻ kiêu căng, và cuộc chiến thắng của Mẹ lớn lao tới nỗi Mẹ sẽ đạp nát đầu của hắn là chính ngai vàng kiêu căng của hắn. Mẹ sẽ lột mặt lạ xảo quyệt rắn rết của hắn và sẽ phơi bày những âm mưu gian ác của hắn. Mẹ sẽ làm tiêu tan những dự án quỉ ma của hắn, và Mẹ sẽ gìn giữ thành phần tôi trung của Mẹ khỏi móng vuốt ác độc của hắn cho tới tận cùng thời gian.
“Thế nhưng, quyền năng của Mẹ trên các thần dữ đặc biệt sẽ tỏ ra vào những thời buổi sau này, khi mà Satan sẽ rình cắn gót chân Mẹ, tức là cắn thành phần tôi tớ khiên hạ của Mẹ và con cái bần cùng của Mẹ, thành phần Mẹ sẽ làm dậy lên để chống lại hắn. Trước mắt của thế gian thì họ chỉ là những gì nhỏ mọn và bần cùng, và giống như gót chân, thấp hèn trước mắt thế gian của tất cả mọi người, bị giầy xéo và chà đạp như gót chân đối với các phần thể khác trong thân thể vậy. Thế nhưng, bù lại, chính vì thế mà họ sẽ được trở nên phong phú trong ân sủng của Thiên Chúa là những gì Mẹ Maria sẽ dồi dào tuôn đổ xuống trên họ. Họ sẽ nên cao cả và được tôn vinh trong thánh đức trước nhan Thiên Chúa. Họ sẽ trổi vượt trên tất cả mọi tạo vật bởi lòng nhiệt thành cao cả của họ, và họ sẽ được ơn trợ giúp thần linh nâng đỡ đến nỗi, liên kết với Mẹ Maria, họ sẽ đạp nát đầu Satan bằng gót chân của họ, tức là bằng lòng khiêm hạ của họ, để mang chiến thắng về cho Chúa Giêsu Kitô”.
Trận Chiến Thiêng Liêng Kết thúc:
Như được biệu hiện nơi phần 3 Bí Mật Fatima
Sau nữa, kết thúc Trận Chiến Thiêng Liêng ở hiệp ba vô cùng “khốc liệt” đối với Satan và bọn nguỵ thần của hắn, còn được chính Mẹ Maria, như thể Mẹ muốn xác nhận những gì đã được Thánh Long Mộng Phố tiên báo là đúng, thì Mẹ, vào ngày 13/7/1917, thời điểm Mẹ tiết lộ toàn bộ Bí Mật Fatima 3 phần, liên quan đến phần rỗi vô cùng cao quí của chung loài người, nhất là của riêng thành phần Kitô hữu thuộc Giáo Hội Chúa Kitô, bằng việc, trên hết và trước hết, ở cuối phần hai của Bí mật Fatima này, Mẹ đã quyết đoán “cuối cùng, Trái Tim Vô Nhiễm Nguyên Tội Mẹ sẽ thắng“.
“Cuối cùng, Trái Tim Vô Nhiễm Nguyên Tội Mẹ sẽ thắng” như thế nào, đã được trả lời ngay sau đó ở phần ba của Bí Mật Fatima ấy, một thị kiến Mẹ đã cho thấy Mẹ toàn thắng qua Đạo Binh Dàn Trận của Mẹ, cũng là Đạo Binh Thương Xót hoàn toàn nên giống Mẹ, một đạo binh bao gồm đủ mọi thành phần trong Giáo hội, nơi đoàn Kitô hữu từ giáo hoàng trở xuống giáo dân, với đức tin bất khuất và mãnh liệt hơn an hết, đã tiến lên tới tận tột đỉnh của một ngọn núi dốc đứng, để có thể nên một với Chúa Kitô tử giá, nơi cử chỉ họ quì cầu nguyện dưới chân cây Thánh Giá cao lớn trên đỉnh núi, phản ảnh trên Đồi Canvê xưa, Mẹ cùng với tông đồ Gioan và môn đệ Maria Mai Đệ Liên ở dưới chân Thánh Giá Chúa Kitô (xem Gioan 19:25), và cuối cùng, họ đã bất ngờ bị một toán lính sát hại, khiến máu tử đạo của họ trở nên như máu Chúa Kitô tiếp tục đổ ra cho phần rỗi của những ai tìm kiếm và tin vào lòng thương xót Chúa.
Sau đây là nguyên văn thị kiến phần ba của Bí Mật Fatima, được Thánh Mẫu Mân Côi Fatima Toàn Thắng, tỏ cho 3 Thiếu Nhi Fatiam thụ khải biết vào lần hiện ra thứ ba ngày 13/7/1917, và cũng đã được ĐTC Gioan Phaolô II, vị giáo hoàng đã đọc và cảm thấy hoàn toàn ứng nghiệm nơi chính bản thân ngài, sau sự kiện ngài bị ám sát chết hụt ở Quảng rường Thánh Phêrô ngày 13/5/1981, thời điểm đúng 64 năm sau khi Mẹ hiện ra ở Fatima lần đầu tiên 13/5/1917, phần bí mật thứ ba này đã được chính thức công bố và phổ biến bởi Thánh Bộ Tín Lý Đức Tin cho toàn thể Giáo Hội và thế giới biết vào ngày 26/6/2000:
“Sau hai phần con đã diễn tả, thì ở bên trái của Đức Mẹ và cao hơn một chút, chúng con thấy có một vị Thiên Thần cầm một lưỡi gươm cháy lửa nơi tay trái; thanh gươm chớp chớp phát ra những ngọn lửa như muốn thiêu đốt thế giới; tuy nhiên, những ngọn lửa ấy đã bị tắt mất trước ánh quang sáng ngời từ bàn tay phải của Đức Mẹ phát ra chiếu về phía vị Thiên Thần, bởi thế, lấy bàn tay phải của mình mà chỉ xuống trái đất, vị Thiên Thần đã kêu lớn tiếng rằng: ‘Hãy ăn năn đền tội, hãy ăn năn đền tội, hãy ăn năn đền tội!’. Rồi chúng con thấy một vị Giám Mục mặc Áo Trắng, ‘mà chúng con có cảm nhận đó là Đức Thánh Cha’, trong một vùng sáng mênh mông là Thiên Chúa, ‘giống như người ta thấy mình đi ngang qua trước một tấm gương soi’. Các vị Giám Mục, Linh Mục, Tu Sĩ nam nữ khác đang tiến lên một ngọn núi dốc đứng, trên đỉnh có một cây Thập Giá lớn, được làm bằng những thân cây nứt nẻ như loại thân cây điên điển còn vỏ; trước khi tiến lên tới đỉnh núi, Đức Thánh Cha đã băng qua một thành phố lớn, một nửa đã bị tàn rụi, còn một nửa kia thì đang run rẩy loạng quạng lê bước với đầy những đớn đau và buồn khổ, Ngài cầu nguyện cho các linh hồn của những thi thể Ngài gặp thấy trên quãng đường đi; tiến tới đỉnh núi rồi thì khi đang quì ở dưới chân cây Thập Giá lớn, Ngài đã bị một nhóm lính bắn các đầu đạn và mũi tên đến hạ sát, cũng lần lượt bị sát hại như thế có cả các vị Giám Mục, Linh Mục, Tu Sĩ nam nữ cùng với thành phần giáo dân ở các tầng lớp và vai trò khác nhau. Dưới hai cánh Thập Giá có hai Thiên Thần, mỗi vị cầm trong tay mình một bình nước thánh bằng pha lê để chứa đựng máu của các vị Tử Đạo và hai vị dùng máu ấy vẩy trên những linh hồn đang tìm đường đến cùng Thiên Chúa”. (bản dịch của cao tấn tĩnh)
Trận Chiến Thiêng Liêng Kết thúc:
Như được ấn định trong Sách Khải Huyền
Sau hết, mạc khải thánh kinh, trong Sách Khải Huyền, ở đoạn 20, đã cho biết về số phận đời đời vô cùng bất hạnh và khốn nạn của Ma quỉ, Satan là Con Thú, cùng với bọn tay sai của hắn, nghĩa là toàn thể Tử thần và Âm phủ, như sau:
Khải Huyền 20: Nhưng có lửa từ trời rơi xuống thiêu huỷ chúng.10 Ma quỷ, tên mê hoặc chúng, bị quăng vào hồ lửa và diêm sinh, ở đó đã có Con Thú và tên ngôn sứ giả; và chúng sẽ bị làm khổ ngày đêm đời đời kiếp kiếp…. 13 Biển trả lại những người chết nó đang giữ; Tử thần và Âm phủ trả lại những người chết chúng đang giữ, và mỗi người chịu xét xử tuỳ theo các việc đã làm.14 Tử thần và Âm phủ bị quăng vào hồ lửa. Hồ lửa này là cái chết thứ hai.15 Ai không có tên ghi trong Sổ trường sinh thì bị quăng vào hồ lửa”.
Đấy là số phận bất hạnh vô cùng khốn nạn của Con Rồng đã trở thành Con Thú từ biển lên là Satan cùng với bọn ngụy thần ma quỉ của hắn, cả một lực lượng hỏa ngục biểu hiệu cho tử thần và âm phủ. Vậy thì còn Giáo Hội và thành phần Kitô hữu ưu tú “là những người tuân theo các điều răn của Thiên Chúa và giữ lời chứng của Đức Giê-su” thì sao? Nếu đoạn 20 của Sách Khải Huyền nói về số phận của lực lượng hỏa ngục, thì đoạn 21 và 22, hai đoạn kết của cuốn sách thánh kinh cuối cùng trong toàn bộ mạc khải Thánh Kinh, đã cho thấy được một số phận hoàn toàn ngược hẳn lại. Ở chỗ nào? Ở chỗ:
Khải Huyền 21: Bấy giờ tôi thấy trời mới đất mới, vì trời cũ đất cũ đã biến mất, và biển cũng không còn nữa.2 Và tôi thấy Thành Thánh là Giê-ru-sa-lem mới, từ trời, từ nơi Thiên Chúa mà xuống, sẵn sàng như tân nương trang điểm để đón tân lang.3 Rồi tôi nghe từ phía ngai có tiếng hô to: “Đây là nhà tạm Thiên Chúa ở cùng nhân loại, Người sẽ cư ngụ cùng với họ. Họ sẽ là dân của Người, còn chính Người sẽ là Thiên-Chúa-ở-cùng-họ.4 Thiên Chúa sẽ lau sạch nước mắt họ. Sẽ không còn sự chết; cũng chẳng còn tang tóc, kêu than và đau khổ nữa, vì những điều cũ đã biến mất.”
5 Đấng ngự trên ngai phán: “Này đây Ta đổi mới mọi sự.” Rồi Người phán: “Ngươi hãy viết: Đây là những lời đáng tin cậy và chân thật.”6 Người lại phán với tôi: “Xong cả rồi! Ta là An-pha và Ô-mê-ga, là Khởi Nguyên và Tận Cùng. Chính Ta sẽ ban cho ai khát được uống nơi nguồn nước trường sinh, mà không phải trả tiền.7 Ai thắng sẽ được thừa hưởng hồng ân đó. Ta sẽ là Thiên Chúa của người ấy, và người ấy sẽ là con của Ta”.
Trước hết là “trời mới đất mới, vì trời cũ đất cũ đã biến mất, và biển cũng không còn nữa” đây nghĩa là gì? Căn cứ vào mạch văn thì “trời mới đất mới” đây thay thế cho “trời cũ đất cũ“, thậm chỉ đến cả “biển cũng chẳng còn“. Nếu “trời cũ” đây là bản tính của các thần trời, đã bị hư đi bởi Con Rồng và 1/3 thần trời bị cái đuôi gương mù của hắn kéo văng xuống đất với hắn, thì “đất cũ” đây là bản tính nhân loại đã bị hư đi theo nguyên tội, và “biển cũng chẳng còn đây” là thế gian, một thực tại đã từng trở thành vương quốc của Satan thống trị con người tội lỗi.
Vậy thì “trời mới đất mới” đây chính là một thực tại “đổi mới mọi sự”, như được đề cập tới ở đoạn 21 câu 5, một thực tại đã thực sự được biến đổi bởi chính Chúa Giêsu Kitô, Vị Thiên Chúa Nhập Thể và Vượt Qua, một Ngôi Vị Thần Linh có hai bản tính, thiên tính và nhân tính – thiên tính của Người nơi nhân tính chính là trời mới, và nhân tính được hiệp nhất với thiên tính của Người chính là đất mới, và Người, nhờ nhân tính hiệp nhất với thiên tính của Người, như phương tiện cứu độ, đã thiết lập vương quốc của Thiên Chúa trên thế gian, hoàn toàn hủy diệt tội lỗi và sự chết của thế gian và nơi thế gian, mà “biển cũng chẳng còn“, ám chỉ thế gian, nghĩa là thế gian cũng được canh tân đổi mới, bởi Thánh Thần do Chúa Kitô Thăng Thiên từ Cha sai xuống trên Giáo Hội của Người.
Đúng thế, Giáo Hội của Chúa Kitô, như Sách Khải Huyền cho biết ngay sau khi “trời cũ đất cũ đã biến mất, và biển cũng không còn”, chính là “Thành Thánh, là Giê-ru-sa-lem mới, từ trời, từ nơi Thiên Chúa mà xuống, sẵn sàng như tân nương trang điểm để đón tân lang”. Ở đây, chúng ta có thể thấy được rằng, như Chúa Kitô từ trong kẻ chết sống lại, tức là từ khổ nạn và tử giá đến phục sinh vinh quang thế nào, thì Giáo Hội là Nhiệm Thể của Người cũng thế, chỉ trở thành một “Giêrusalem mới, từ trời, từ nơi Thiên Chúa mà xuống, sẵn sàng như tân nương trang điểm để đón tân lang”, sau khi đã từng là “doanh trại dân thánh và Thành Đô được Thiên Chúa yêu chuộng“, đối tượng và là mục tiêu công hãm và tấn công của hai đạo binh đông như cát biển là Gốc và Magốc, là hai chủ nghĩa vô thần duy vật, đến độ thậm chí Giáo Hội có thể bị hoàn toàn phá hủy về cơ cấu tổ chức của Giáo Hội trên trần gian này, như thân xác của Chúa Kitô cũng đã bị quyền lực Do Thái và Roma sát hại, sau đó mới sống lại.
Chính Giáo Hội, qua Sách Giáo Lý Giáo Hội Công Giáo 1992, ở số 675 và 677 dưới đây, cũng đã công nhận về tình trạng khủng hoảng đức tin trong Giáo Hội của mình, tình hình mình bị tấn công trong Trận Chiến Thiêng Liêng ở hiệp 3, như sau:
- Trước cuộc Ngự đến của Đức Kitô, Hội Thánh phải trải qua một cuộc thử thách cuối cùng, làm lung lạc đức tin của nhiều tín hữu(X. Lc 18,8; Mt 24,12). Cuộc bách hại, luôn đi theo Hội Thánh trên đường lữ thứ trần gian (X. Lc 21,12; Ga 15,19-20), sẽ làm lộ rõ “mầu nhiệm sự dữ” dưới hình thức một sự đánh lừa về tôn giáo, có vẻ như mang đến cho người ta một giải pháp về các vấn đề của họ với giá phải trả là sự chối bỏ chân lý. Sự đánh lừa về tôn giáo ở mức cao nhất là của tên Phản Kitô, nghĩa là, của một chủ nghĩa Messia giả hiệu, trong đó con người tự tôn vinh chính mình thay vì tôn vinh Thiên Chúa và Đấng Messia của Ngài đã đến trong xác phàm (X. 2 Tx 2,4-12; 1 Tx 5,2-3; 2 Ga 7; 1 Ga 2,18. 22).
- Hội Thánh chỉ tiến vào vinh quang Nước Trời sau cuộc Vượt Qua cuối cùng này, trong đó Hội Thánh đi theo Chúa của mình trong sự chết và sự sống lại của Người(X. Kh 19,1-9). Vì vậy Nước Trời sẽ không được thực hiện bằng một chiến thắng của Hội Thánh trong lịch sử (X. Kh 13,8), theo một đà tiến từ dưới đi lên nào đó, nhưng bằng sự chiến thắng của Thiên Chúa trên cuộc tấn công cuối cùng của sự dữ (X. Kh 20,7-10), sự chiến thắng đó làm cho Tân nương của Ngài từ trời xuống (X. Kh 21,2-4). Chiến thắng của Thiên Chúa trên sự nổi loạn của sự dữ sẽ mang hình thức cuộc Phán Xét cuối cùng (X. Kh 20,12), sau cuộc đảo lộn cuối cùng khắp vũ trụ của trần gian đang qua đi (X. 2 Pr 3,12-13).
Thật vậy, như Thiên Chúa đã làm cho Chúa Kitô phục sinh từ trong kẻ chết thế nào, Giáo Hội cũng thế, nên mới thấy Giáo Hội như một “Giêrusalem mới từ trời, từ nơi Thiên Chúa mà xuống, sẵn sàng như tân nương trang điểm để đón tân lang”, để vĩnh viễn và muôn đời trở thành “nhà tạm Thiên Chúa ở cùng nhân loại, Người sẽ cư ngụ cùng với họ. Họ sẽ là dân của Người, còn chính Người sẽ là Thiên-Chúa-ở-cùng-họ. Thiên Chúa sẽ lau sạch nước mắt họ. Sẽ không còn sự chết; cũng chẳng còn tang tóc, kêu than và đau khổ nữa, vì những điều cũ đã biến mất”.
Chẳng những thế, nơi “Giêrusalem mới” là một Giáo Hội vinh thắng này, còn là một thực tại thần linh tràn đầy sự sống hiệp thông thần linh vô cùng viên mãn, xuất phát từ chính Thiên Chúa và Con Chiên, được Sách Khải Huyền đã diễn tả, như “một con sông có nước trường sinh, sáng chói như pha lê, chảy ra từ ngai của Thiên Chúa và của Con Chiên” (Khải Huyền 22:1), một sự sống, nhờ Thánh Linh, đã trổ sinh muôn vàn hoa trái cứu độ như “thuốc chữa lành các dân ngoại” (Khải Huyền 22:2).
Và sự sống thần linh vô cùng viên mãn xuất phát từ Thiên Chúa nơi “Giêsusalem mới” là Giáo Hội vinh quang này, được hiện thực ở chỗ: “Người sẽ cư ngụ cùng với họ. Họ sẽ là dân của Người, còn chính Người sẽ là Thiên-Chúa-ở-cùng-họ”, như “Ngai của Thiên Chúa và của Con Chiên sẽ đặt trong thành, và các tôi tớ Người sẽ thờ phượng Người. Họ sẽ được nhìn thấy tôn nhan Người, và thánh danh Người ghi trên trán họ” (Khải Huyền 22:3-4).
Sau cùng, sự sống thần linh vô cùng viên mãn xuất phát từ Thiên Chúa nơi “Giêsusalem mới” là Giáo Hội vinh quang này, còn làm cho cả thành luôn rạng ngời “ánh sáng sự sống” (Gioan 8:12), qua hình ảnh được Sách Khải Huyền diễn tả bóng bẩy rằng ở đó sẽ “không còn đêm tối nữa, họ sẽ không cần ánh sáng của đèn, cũng chẳng cần ánh sáng mặt trời, vì Đức Chúa là Thiên Chúa sẽ chiếu sáng trên họ, và họ sẽ hiển trị đến muôn thuở muôn đời” (Khải Huyền 22:5).
Tất cả những gì vừa được diễn giải trên đây đều ở trong Sách Khải Huyền, đoạn 22, nguyên văn như sau:
Khải Huyền 22: Rồi thiên thần chỉ cho tôi thấy một con sông có nước trường sinh, sáng chói như pha lê, chảy ra từ ngai của Thiên Chúa và của Con Chiên.2 Ở giữa quảng trường của thành, giữa hai nhánh sông, có cây Sự Sống sinh trái mười hai lần, mỗi tháng một lần; lá cây dùng làm thuốc chữa lành các dân ngoại.
3 Sẽ không còn lời nguyền rủa nào nữa. Ngai của Thiên Chúa và của Con Chiên sẽ đặt trong thành, và các tôi tớ Người sẽ thờ phượng Người.4 Họ sẽ được nhìn thấy tôn nhan Người, và thánh danh Người ghi trên trán họ.5 Sẽ không còn đêm tối nữa, họ sẽ không cần ánh sáng của đèn, cũng chẳng cần ánh sáng mặt trời, vì Đức Chúa là Thiên Chúa sẽ chiếu sáng trên họ, và họ sẽ hiển trị đến muôn thuở muôn đời.
Nếu “Giêrusalem mới” là Giáo Hội vinh thắng, mà Mẹ Maria là Mẹ của Giáo Hội, là mẫu gương của Giáo Hội, thì quả thật “Giêrusalem mới” cũng ám chỉ cả Mẹ Maria nữa. Bởi vì, nơi bản thân của Mẹ, “trời mới đất mới” đã được hiện thực, cả trên thế gian này cũng như trên trời cao. Thật vậy, “trời mới đất mới” này, trước hết, trên thế gian này: “trời mới” ở nơi đặc ân linh hồn của Mẹ được vô nhiễm nguyên tội, và “đất mới” ở nơi đặc ân thân xác của Mẹ trinh nguyên trọn đời; và “trời mới đất mới” ấy, sau nữa, cả ở trên trời: “trời mới” đây là vị trí Nữ Vương Thiên Đàng của Mẹ Maria, đệ nhất tạo vật về ân sủng, đã chiếm chỗ nhất của đệ nhất tạo vật về bản tính tự nhiên là Luxiphe đã trở thành Satan; và “đất mới” đây là vai trò Nữ Vương Hòa Bình của Mẹ đối với toàn thể thế giới trần gian, cũng như với lịch sử cứu độ của nhân loại.